381 ق ) است . جلالت قدر اين محدث و دانشمند بزرگ شيعى روشن‌تر از آن است كه نيازمند مزيد بيان باشد . وى پس از ولادت و نشو و نماى در قم ، و علم‌آموزى نزد شيوخ و اساتيد قم ، به رى هجرت نمود و سپس به مشهد رضا عليه السّلام ، نيشابور ، مرورود ، بغداد ، بيت الله الحرام ، كوفه ، همدان ، بلخ ، ايلاق و سمرقند سفر كرد و در تمامى اين شهرها هم مفيد بود و هم مستفيد . حاصل اين سفرها و علم‌آموزى نزد اساتيد و مشايخ بزرگ حديث در آن عصر ، حدود 300 جلد كتاب بود كه تعداد زيادى از آنها متأسفانه از بين رفته‌اند ، اما از خلال آنچه باقى مانده ، مىتوان به عظمت علمى اين دانشمند شيعى پى برد . البته او بايستى منشأ اين بركات عظيم بوده باشد ، چرا كه ولادت او به دعاى حضرت حجّت ( عج ) بوده است . از ميان آثار فراوانى كه از صدوق به‌جاى مانده است كتاب « كمال الدين و تمام النعمة » از جايگاهى ارزشمند برخوردار است ؛ چرا كه اين كتاب به هدف تبيين مسأله مهدى عليه السّلام نزد شيعه ، و اثبات وجود حضرتش ، و پاسخ به شبهات پيرامون وجود آن حضرت و امامتش ، و به امر آن بزرگوار تأليف شده است . صدوق در مقدمه اين كتاب درباره سبب اقدامش به تأليف كتاب ، به وضعيت حاكم بر جامعه شيعه و ترديدها و تشكيك‌ها پيرامون وجود حضرت حجّت عليه السّلام و قلق و اضطراب فكرى خودش براى مقابله با اين وضع اشاره نموده است . هم‌چنين نقل مىكند كه در عالم رؤيا در كنار بيت اللّه الحرام به محضر حضرت حجّت عليه السّلام مىرسد و از جانب آن عزيز به تدوين كتابى در زمينه غيبت ، با تمسّك به غيبت‌هاى انبيا و موارد مشابه در امّت‌هاى پيشين مأمور مىشود . محتواى اين كتاب بسيار ارزش‌مند است ؛ زيرا صدوق در گردآورى آن بر مآخذ اصلى شيعه ( الاصول ) كه قبل از سال 260 ق گردآورى شده تكيه دارد . از اين رو غالبا خواننده را به راويانى هم‌چون : حسن بن محبوب ، فضل بن شاذان ، حسن بن سماعة ، صفار ، حميرى ، و ابن بابويه ( پدر گرامىاش ، كه رابطه نزديكى با سومين و چهارمين سفير امام عصر عليه السّلام داشته است ) ارجاع مىدهد . از آن‌جا كه پدر صدوق از فقهاى عالىقدر و وكيل امام در قم بوده ، او توانسته اطلاعات موثقى را درباره ارتباطات پنهانى كه از طريق چهار نايب خاص ، بين وكلا و امام عليه السّلام برقرار مىشده ، ارائه دهد . 8434712 خ 0 15 خ اين كتاب گرچه مستقيما به مسايل مربوط به امام عصر ( عج ) و غيبت آن حضرت ، و